Uprawnienia do napełniania gaśnic zależą od rzeczywiście wykonywanych czynności i rodzaju urządzenia ciśnieniowego. Przegląd, konserwacja, napełnianie zbiorników oraz prace przy instalacjach z F-gazami nie są tożsamymi zadaniami. Przed rozpoczęciem działalności trzeba ustalić obowiązki wynikające z aktualnych przepisów i dokumentacji technicznej.
Jakie uprawnienia są potrzebne do napełniania gaśnic i zbiorników ciśnieniowych?
Napełnianie gaśnic wiąże się z pracą ze zbiornikami, gazami i urządzeniami pozostającymi pod ciśnieniem. Z tego powodu samo doświadczenie warsztatowe albo ukończenie krótkiego kursu produktowego nie zawsze wystarcza do legalnego wykonywania wszystkich czynności. Zakres wymaganych uprawnień zależy od tego, co rzeczywiście robi pracownik. Inne zasady odnoszą się do oględzin i okresowego przeglądu gaśnicy, inne do napełniania przenośnego zbiornika ciśnieniowego, a jeszcze inne do serwisowania systemów ochrony przeciwpożarowej zawierających fluorowane gazy cieplarniane.
Najważniejsze jest więc prawidłowe rozróżnienie wykonywanych prac. Określenie „serwis gaśnic” może obejmować kontrolę zewnętrzną, demontaż zaworu, wymianę części, napełnianie proszkiem, ciśnieniowanie azotem, napełnianie CO₂ albo odzysk gazu z instalacji. Każda z tych czynności może podlegać innym wymaganiom.
Przegląd gaśnicy a napełnianie zbiornika – dlaczego to ważne rozróżnienie?
Przegląd techniczny gaśnicy nie jest tym samym co jej opróżnienie, ponowne napełnienie i ciśnieniowanie. Podczas przeglądu ocenia się między innymi stan zbiornika, zaworu, manometru, węża, zabezpieczeń, oznakowania oraz gotowość urządzenia do użycia. Napełnianie ingeruje natomiast bezpośrednio w zbiornik ciśnieniowy. Może obejmować umieszczenie w nim środka gaśniczego, wprowadzenie gazu napędowego albo napełnienie całego zbiornika gazem, jak w przypadku gaśnic CO₂. Właśnie ten etap wiąże się z odrębnymi wymaganiami kwalifikacyjnymi. Nie należy zakładać, że osoba wykonująca przeglądy automatycznie posiada uprawnienia do napełniania. Również zaświadczenie wystawione przez producenta gaśnicy nie zawsze zastępuje dokument wymagany przez przepisy o dozorze technicznym.
Przepisy dotyczące ochrony przeciwpożarowej wymagają, aby czynności z tego zakresu wykonywały osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje. Nie wskazują jednak jednego, nazwanego ustawowo dokumentu, który musiałaby posiadać każda osoba przeprowadzająca podstawowe przeglądy techniczne gaśnic.
Czym jest zaświadczenie kwalifikacyjne dla napełniaczy?
Zaświadczenie kwalifikacyjne potwierdza, że dana osoba wykazała się znajomością zasad bezpiecznego napełniania oraz umiejętnością praktycznego wykonania wymaganych czynności. Dokument jest przypisany do konkretnej osoby i określonego zakresu. Nie jest to ogólne pozwolenie na obsługę wszystkich zbiorników i wszystkich gazów. Zakres kwalifikacji powinien odpowiadać rodzajom zbiorników oraz mediom, z którymi pracuje serwis. Pracodawca powinien więc sprawdzić nie tylko, czy pracownik posiada kartę lub zaświadczenie, ale również:
- jaki zakres wpisano w dokumencie,
- czy zakres odpowiada wykonywanym czynnościom,
- która jednostka wydała zaświadczenie,
- czy dokument pozostaje ważny,
- czy dane właściciela zgadzają się z dokumentem tożsamości,
- czy kwalifikacje można potwierdzić w oficjalnym rejestrze.
Czy kurs wystarczy do napełniania gaśnic?
Samo ukończenie kursu nie jest równoznaczne z uzyskaniem zaświadczenia kwalifikacyjnego. Szkolenie może przygotować uczestnika do egzaminu, ale dokument wystawiony przez ośrodek szkoleniowy nie zastępuje zaświadczenia wydanego po pozytywnym sprawdzeniu kwalifikacji. UDT zaznacza, że zaświadczenie o ukończeniu kursu nie jest właściwym dokumentem potwierdzającym kwalifikacje osoby uprawnionej do napełniania przenośnych zbiorników ciśnieniowych o pojemności powyżej 350 cm³. W takim przypadku potrzebne jest zaświadczenie dla napełniaczy wydane na podstawie właściwej procedury egzaminacyjnej. Warto więc odróżniać trzy dokumenty:
- zaświadczenie o ukończeniu szkolenia,
- wewnętrzne upoważnienie pracodawcy,
- zaświadczenie kwalifikacyjne wydane przez jednostkę dozoru technicznego.
Każdy z nich może być potrzebny w organizacji pracy, ale nie pełnią one tej samej funkcji. Procedura rozpoczyna się od określenia właściwego zakresu kwalifikacji. Kandydat powinien wiedzieć, jakie zbiorniki będzie napełniał, jakimi gazami lub mieszaninami oraz przy użyciu jakiego wyposażenia. Przed złożeniem wniosku warto przygotować listę zbiorników i mediów występujących w serwisie. W przypadku warsztatu gaśniczego mogą to być gaśnice CO₂, zbiorniki ciśnieniowane azotem, butle techniczne oraz zbiorniki związane ze specjalistycznymi systemami gaszenia.
Jakie zagadnienia trzeba znać przed egzaminem?
Egzamin nie ogranicza się do umiejętności podłączenia przewodu i otwarcia zaworu. Kandydat powinien rozumieć cały proces oraz zagrożenia występujące przed rozpoczęciem, w trakcie i po zakończeniu napełniania. Osoba napełniająca powinna potrafić odczytać oznaczenia umieszczone na zbiorniku. Znaczenie mają między innymi dane producenta, numer fabryczny, pojemność, ciśnienie, rok produkcji, rodzaj dopuszczonego medium oraz oznaczenia przeprowadzonych badań. Brak czytelnych danych może uniemożliwić bezpieczne określenie parametrów procesu. Różne media zachowują się odmiennie. Dwutlenek węgla jest napełniany i kontrolowany według masy, a jego zachowanie zależy od temperatury. Azot stosowany do ciśnieniowania wymaga odpowiedniego reduktora i kontroli ciśnienia.
Operator powinien znać zagrożenia związane z wypieraniem tlenu, gwałtownym rozprężaniem, niską temperaturą, nieszczelnością oraz przechowywaniem butli.
Czy uprawnienia UDT mają termin ważności?
Zaświadczenia kwalifikacyjne wydane po zmianach obowiązujących od 2019 roku posiadają określony termin ważności. Dokładna data powinna znajdować się na dokumencie. Okres obowiązywania i przedłużenia zależy od rodzaju oraz zakresu kwalifikacji. UDT wskazuje, że zaświadczenia są przedłużane na okres od 5 do 10 lat, zgodnie z kategorią określoną w odpowiednich przepisach. Nie należy więc przyjmować, że każde zaświadczenie obowiązuje bezterminowo. Pracodawca powinien prowadzić ewidencję dat ważności dokumentów wszystkich pracowników. Wniosek o przedłużenie należy złożyć odpowiednio wcześnie. Zgodnie z informacjami UDT dokument powinien zostać złożony nie później niż trzy miesiące przed dniem upływu ważności zaświadczenia.
Osoba składająca wniosek oświadcza również, że wykonywała czynności w zakresie wskazanym w zaświadczeniu przez co najmniej trzy lata w okresie ostatnich pięciu lat jego ważności. Wniosek złożony po wymaganym terminie nie zostanie rozpatrzony w trybie przedłużenia.
Czy uprawnienia pracownika wystarczą całej firmie?
Zaświadczenie kwalifikacyjne jest dokumentem osobistym. Firma nie uzyskuje prawa do wykonywania napełniania tylko dlatego, że jeden z jej pracowników zdał egzamin. Napełnianie powinna wykonywać osoba posiadająca odpowiedni i ważny zakres kwalifikacji. Pozostali pracownicy mogą przygotowywać dokumentację, transportować urządzenia albo wykonywać inne przydzielone czynności, ale nie powinni samodzielnie realizować procesu wymagającego zaświadczenia. Przedsiębiorca odpowiada również za organizację bezpiecznego stanowiska, sprawność urządzeń, instrukcje, szkolenia BHP, wyposażenie ochronne i dopuszczenie do pracy wyłącznie osób posiadających wymagane kompetencje.
Czy serwis gaśnic potrzebuje specjalnego zezwolenia jako przedsiębiorstwo?
W przypadku typowego serwisu gaśnic proszkowych lub CO₂ należy przede wszystkim zweryfikować kwalifikacje personelu, wymagania dotyczące zbiorników i wyposażenia oraz zakres wykonywanych napraw. Oddzielne wymagania dla przedsiębiorstwa pojawiają się między innymi przy wykonywaniu usług dotyczących stacjonarnych systemów ochrony przeciwpożarowej zawierających fluorowane gazy cieplarniane. W takiej działalności samo zatrudnienie osoby posiadającej certyfikat personalny może nie wystarczyć. Certyfikat F-gaz nie jest standardowym uprawnieniem wymaganym przy każdej gaśnicy proszkowej, pianowej lub CO₂. Dotyczy prac przy systemach i urządzeniach zawierających określone fluorowane gazy cieplarniane lub substancje kontrolowane.
Certyfikacja personelu może obejmować kontrolę szczelności, instalację, konserwację, serwisowanie, naprawę, likwidację oraz odzysk gazów ze stacjonarnych i ruchomych systemów ochrony przeciwpożarowej i gaśnic objętych tymi przepisami. Aby uzyskać certyfikat personalny, należy zdać odpowiedni egzamin i złożyć wniosek do UDT. Ma to znaczenie między innymi przy obsłudze instalacji wykorzystujących gazowe środki gaśnicze należące do grupy fluorowanych gazów cieplarnianych.
Czy pracownik może napełniać zbiornik po terminie badania?
Posiadanie kwalifikacji nie oznacza, że operator może napełnić każdy dostarczony zbiornik. Przed rozpoczęciem procesu musi sprawdzić oznaczenia oraz status badań technicznych. Zbiorniki przenośne podlegają właściwym formom dozoru i badaniom zależnym od ich rodzaju oraz zastosowania. Samo napełnienie nie odnawia terminu badania i nie zastępuje oceny stanu technicznego prowadzonej w wymaganym trybie. Napełniania nie powinno się rozpoczynać, jeżeli:
- nie można odczytać oznaczeń zbiornika,
- minął wymagany termin badania,
- zbiornik jest skorodowany lub wgnieciony,
- widoczne są ślady przegrzania,
- gwint albo zawór jest uszkodzony,
Czy osoba z uprawnieniami może naprawiać zbiorniki?
Uprawnienia do napełniania nie są automatycznie uprawnieniami do wykonywania napraw lub modernizacji urządzeń podlegających dozorowi technicznemu. Napełniacz może ocenić zbiornik w zakresie potrzebnym do podjęcia decyzji o rozpoczęciu procesu. Nie oznacza to jednak prawa do spawania, trwałego prostowania, zmiany konstrukcji, naprawy gwintu dowolną metodą albo wymiany elementów ingerujących w konstrukcję ciśnieniową. Jeżeli zbiornik wymaga naprawy objętej dozorem, prace powinny zostać skierowane do podmiotu posiadającego właściwe uprawnienia oraz przeprowadzone według odpowiedniej procedury. Formalne zaświadczenie kwalifikacyjne jest ważne, ale nie obejmuje wszystkich umiejętności potrzebnych w codziennej pracy serwisu. Operator powinien znać również konkretną maszynę, używane zawory, adaptery i procedury kontroli. Przydatne są szkolenia obejmujące:
W tej części warto uwzględnić budowę obsługiwanych gaśnic, napełnianie gaśnic proszkowych, pracę ze stacją azotową, napełnianie i ważenie CO₂ oraz obsługę reduktorów. Szkolenie producenta urządzenia jest szczególnie istotne, gdy maszyna posiada automatyczny system wagowy, programowane cykle albo specjalne procedury czyszczenia.
Jakie obowiązki ma pracodawca?
Pracodawca nie powinien ograniczać się do sprawdzenia, czy pracownik posiada kartę kwalifikacyjną. Odpowiada również za warunki, w których wykonywane jest napełnianie. Do podstawowych obowiązków organizacyjnych należy: W tej części warto uwzględnić dopuszczanie do pracy wyłącznie osób z właściwym zakresem kwalifikacji, zapewnienie sprawnych maszyn i przewodów, opracowanie instrukcji stanowiskowych, przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego oraz zapewnienie wentylacji. Nawet doświadczony operator nie powinien pracować na stanowisku wyposażonym w przypadkowe adaptery, uszkodzone przewody albo reduktor o nieodpowiednim zakresie.
Jak prowadzić dokumentację kwalifikacji personelu?
W serwisie warto utworzyć rejestr wszystkich dokumentów związanych z uprawnieniami pracowników. Ułatwia to przygotowanie do kontroli i zapobiega przypadkowemu dopuszczeniu do pracy osoby z nieważnym zaświadczeniem. Rejestr może zawierać: W tej części warto uwzględnić imię i nazwisko pracownika, numer zaświadczenia, jednostkę, która je wydała, dokładny zakres kwalifikacji oraz datę wydania. Kopie dokumentów powinny być przechowywane w sposób umożliwiający ich szybkie okazanie, ale oryginał zaświadczenia pozostaje dokumentem osoby, na którą został wydany. Przy zatrudnianiu pracownika albo zlecaniu usług zewnętrznemu serwisowi warto sprawdzić dokument, a nie opierać się wyłącznie na deklaracji o ukończonym kursie. Należy zweryfikować:
W tej części warto uwzględnić nazwę dokumentu, organ wydający, numer zaświadczenia, zakres kwalifikacji oraz datę ważności. Ważne jest dokładne odczytanie zakresu. Dokument dotyczący jednego rodzaju medium albo zbiornika nie powinien być automatycznie traktowany jako uprawnienie do wszystkich procesów prowadzonych w warsztacie.
Najczęstsze błędy związane z uprawnieniami
Pierwszym błędem jest utożsamianie kursu z formalnym zaświadczeniem kwalifikacyjnym. Zaświadczenie od organizatora szkolenia potwierdza udział w zajęciach, ale nie zawsze uprawnia do wykonywania czynności objętej dozorem technicznym. Problemy powodują również: W tej części warto uwzględnić brak sprawdzenia zakresu uprawnień, dopuszczenie do pracy po upływie ważności dokumentu, zbyt późne złożenie wniosku o przedłużenie, brak udokumentowania praktyki zawodowej oraz przyjmowanie, że jedno zaświadczenie obejmuje wszystkie gazy.
Jak przygotować serwis gaśnic do legalnej pracy?
Przed uruchomieniem stanowiska należy rozpocząć od spisania wszystkich wykonywanych procesów. Pozwoli to ustalić, które czynności wymagają zaświadczeń kwalifikacyjnych, certyfikatów lub dodatkowych upoważnień. Praktyczny plan może obejmować: W tej części warto uwzględnić listę obsługiwanych rodzajów gaśnic, listę zbiorników podlegających napełnianiu, rodzaje stosowanych gazów i środków gaśniczych, weryfikację wymagań UDT, TDT lub WDT oraz sprawdzenie wymagań F-gaz. Taka analiza powinna zostać wykonana przed zakupem maszyn. Urządzenie przeznaczone do obsługi medium, którego personel nie może legalnie napełniać, nie będzie mogło zostać w pełni wykorzystane. Zakres wymaganych kwalifikacji zależy od wykonywanych czynności; przy projektowaniu stanowisk warto osobno przeanalizować dokumentację stacji azotowej oraz maszyny do napełniania CO2.
Planujesz uruchomienie stanowiska do napełniania gaśnic lub rozszerzenie zakresu usług? Skontaktuj się z Gaśniczka, aby dobrać maszyny, stację azotową, urządzenia do CO₂ i wyposażenie robocze do rodzaju obsługiwanych zbiorników oraz organizacji Twojego serwisu.
Najczęściej zadawane pytania
Czy do napełniania gaśnic potrzebne są uprawnienia UDT?
Jeżeli czynność obejmuje napełnianie ciśnieniowego zbiornika przenośnego o pojemności powyżej 350 cm³, osoba wykonująca pracę powinna posiadać właściwe zaświadczenie kwalifikacyjne. Dokładny zakres należy dopasować do rodzaju zbiornika i używanego medium.
Czy przegląd gaśnicy wymaga takich samych uprawnień jak napełnianie?
Nie. Przepisy nie wskazują jednego konkretnego dokumentu wymaganego przy każdym podstawowym przeglądzie gaśnicy. Osoba wykonująca przegląd musi jednak posiadać rzeczywiste kwalifikacje i działać zgodnie z dokumentacją producenta oraz wiedzą techniczną.
Czy zaświadczenie z kursu wystarcza do napełniania zbiorników?
Nie zawsze. Zaświadczenie o ukończeniu kursu nie zastępuje formalnego zaświadczenia kwalifikacyjnego dla napełniaczy, gdy jest ono wymagane. Kurs może przygotować uczestnika do egzaminu.
Gdzie zdaje się egzamin na napełniacza?
Sprawdzenie kwalifikacji prowadzą właściwe jednostki dozoru technicznego. Wniosek należy złożyć do wybranej jednostki, wskazując odpowiedni rodzaj i zakres kwalifikacji.
Dobór wyposażenia do konkretnych zleceń
Przed zakupem warto porównać parametry urządzenia, zakres obsługiwanych gaśnic, wymagania instalacyjne oraz dostępność dokumentacji. W ofercie Gaśniczka mogą Państwo sprawdzić stację azotową do gaśnic oraz maszynę do napełniania gaśnic CO₂. Wybór powinien uwzględniać rzeczywisty wolumen pracy i dokumentację urządzenia.
