FM-200 – czym jest i gdzie stosuje się ten środek gaśniczy?
FM-200 to nazwa handlowa środka gaśniczego o oznaczeniu chemicznym HFC-227ea, czyli 1,1,1,2,3,3,3-heptafluoropropanu. Jest wykorzystywany przede wszystkim w gazowych systemach gaszenia, które mają szybko opanować pożar bez zalewania pomieszczenia wodą i bez pozostawiania proszku lub innych stałych pozostałości.
Właśnie dlatego przez lata FM-200 znalazł zastosowanie między innymi w serwerowniach, centrach danych, pomieszczeniach telekomunikacyjnych, sterowniach, archiwach i obiektach zawierających wartościową elektronikę. Po wyładowaniu środek przechodzi do fazy gazowej i może objąć chronioną przestrzeń bez konieczności kierowania strumienia bezpośrednio na pojedynczy element.
W 2026 roku na FM-200 trzeba jednak patrzeć nie tylko przez pryzmat skuteczności gaśniczej. HFC-227ea jest fluorowanym gazem cieplarnianym o wysokim współczynniku GWP i podlega unijnym przepisom F-gazowym. Ma to bezpośredni wpływ na projektowanie nowych systemów, serwisowanie istniejących instalacji, kontrolę szczelności, odzysk środka oraz wymagania wobec personelu i przedsiębiorstw.
Co to jest FM-200?
FM-200 jest nazwą handlową środka HFC-227ea. Nazwa chemiczna substancji to 1,1,1,2,3,3,3-heptafluoropropan, a jej wzór chemiczny to CF3CHFCF3.
Warto rozróżnić te określenia. HFC-227ea jest nazwą konkretnej substancji chemicznej. FM-200 jest natomiast znakiem handlowym związanym z produktem oferowanym przez Chemours. W praktyce branżowej określenie FM-200 bywa używane szerzej w odniesieniu do systemów wykorzystujących HFC-227ea, ale technicznie nie są to pojęcia całkowicie tożsame.
HFC-227ea należy do grupy hydrofluorowęglowodorów, czyli HFC. Nie zawiera chloru ani bromu, dlatego jego potencjał niszczenia warstwy ozonowej wynosi zero. Jednocześnie ma wysoki wpływ na klimat w przypadku emisji do atmosfery.
Jak działa FM-200 podczas gaszenia pożaru?
System wykorzystujący FM-200 jest najczęściej systemem gaszenia objętościowego. Oznacza to, że po uruchomieniu odpowiednia ilość środka jest uwalniana do całej chronionej przestrzeni.
Celem nie jest skierowanie strumienia wyłącznie na widoczny płomień. Projekt systemu zakłada osiągnięcie odpowiedniego stężenia środka w pomieszczeniu.
FM-200 ogranicza proces spalania przede wszystkim poprzez odbieranie energii cieplnej i oddziaływanie na reakcje zachodzące w płomieniu. Nie działa na tej samej zasadzie co typowy system gazów obojętnych, którego podstawowym mechanizmem jest obniżenie stężenia tlenu.
Czy FM-200 wypiera tlen z pomieszczenia?
Nie jest to jego podstawowy mechanizm gaśniczy. To ważna różnica pomiędzy HFC-227ea a systemami wykorzystującymi odpowiednio dobrane gazy obojętne.
FM-200 umożliwia osiągnięcie efektu gaśniczego bez tak dużego obniżenia zawartości tlenu, jakie występuje w systemach bazujących przede wszystkim na inertyzacji przestrzeni.
Nie oznacza to jednak, że wyładowanie środka można traktować jako sytuację całkowicie obojętną dla ludzi. System powinien być zaprojektowany zgodnie z właściwymi wymaganiami, a alarmowanie, ewakuacja i procedury bezpieczeństwa pozostają istotnymi elementami ochrony.
Dlaczego FM-200 określa się jako czysty środek gaśniczy?
Określenie „czysty środek gaśniczy” odnosi się między innymi do faktu, że po prawidłowym wyładowaniu FM-200 nie pozostawia warstwy proszku ani cieczy wymagającej późniejszego usuwania z chronionych urządzeń.
Ma to duże znaczenie w miejscach, gdzie sam proces gaszenia nie powinien powodować poważnych szkód wtórnych.
Po użyciu gaśnicy proszkowej w niewielkiej serwerowni proszek może znaleźć się w szafach, wentylatorach, złączach i urządzeniach elektronicznych. System gazowy pozwala uniknąć takiego rodzaju zanieczyszczenia.
Czy FM-200 przewodzi prąd?
HFC-227ea jest środkiem elektrycznie nieprzewodzącym w warunkach zastosowania przewidzianych dla systemów gaśniczych. Z tego powodu był szeroko stosowany do ochrony urządzeń elektrycznych i elektronicznych.
Nie oznacza to, że wystarczy umieścić butlę z FM-200 w pomieszczeniu z elektroniką. Skuteczność zależy od prawidłowego projektu całego systemu, ilości środka, rozmieszczenia dysz, szczelności pomieszczenia oraz sterowania procesem wyładowania.
Gdzie stosuje się FM-200?
FM-200 znalazł zastosowanie przede wszystkim w miejscach, w których ważne są bardzo szybkie gaszenie oraz ograniczenie szkód powodowanych przez sam środek gaśniczy.
Typowe zastosowania obejmują:
- serwerownie,
- centra danych,
- pomieszczenia telekomunikacyjne,
- sterownie przemysłowe,
- pomieszczenia automatyki,
- pomieszczenia z aparaturą elektryczną,
- wybrane archiwa,
- biblioteki i magazyny dokumentów,
- muzea i pomieszczenia z wartościowym wyposażeniem,
- wybrane obiekty infrastruktury krytycznej,
- pomieszczenia z aparaturą medyczną,
- wybrane instalacje przemysłowe.
Dobór środka zawsze powinien wynikać z analizy ryzyka pożarowego i obowiązujących wymagań. Sam fakt obecności elektroniki nie oznacza automatycznie, że FM-200 jest obecnie najlepszym rozwiązaniem dla nowo projektowanego obiektu.
FM-200 w serwerowniach i centrach danych
To jedno z najbardziej znanych zastosowań HFC-227ea. Serwerownia jest przykładem miejsca, w którym pożar może spowodować bardzo duże straty, ale równie poważnym problemem może być zalanie urządzeń podczas akcji gaśniczej.
Gazowy system gaszenia pozwala objąć ochroną całe pomieszczenie i dotrzeć również do przestrzeni pomiędzy szafami oraz innymi elementami infrastruktury.
W takich zastosowaniach ważna jest szybkość działania. Im wcześniej zostanie wykryty pożar i uruchomiony prawidłowo zaprojektowany system, tym mniejsza może być skala uszkodzeń.
Czy FM-200 uszkadza serwery?
Sam środek nie pozostawia przewodzącego osadu ani warstwy proszku na elektronice. Z tego powodu jest zdecydowanie łatwiejszy do zastosowania wokół urządzeń elektronicznych niż wiele tradycyjnych środków gaśniczych.
Po pożarze nadal mogą jednak wystąpić uszkodzenia spowodowane wysoką temperaturą, dymem, produktami spalania lub samym zdarzeniem pożarowym. System gazowy nie eliminuje wszystkich konsekwencji pożaru.
FM-200 w telekomunikacji
Stacje telekomunikacyjne, pomieszczenia sieciowe i infrastruktura transmisyjna często zawierają dużą ilość elektroniki na stosunkowo niewielkiej powierzchni.
Awaria takiego obiektu może powodować przerwę w świadczeniu usług na znacznie większym obszarze. Z tego względu systemy wykorzystujące HFC-227ea były stosowane w telekomunikacji jako rozwiązanie pozwalające szybko zareagować na pożar bez pokrywania sprzętu pozostałościami środka.
FM-200 w sterowniach przemysłowych
Sterownie, rozdzielnie automatyki i pomieszczenia kontrolne mogą zawierać urządzenia odpowiedzialne za funkcjonowanie całej linii produkcyjnej.
Niewielki pożar w szafie sterowniczej może więc spowodować zatrzymanie znacznie większej części zakładu.
System gazowy pozwala chronić pomieszczenia, w których ograniczenie przestoju i szkód wtórnych ma dużą wartość ekonomiczną.
FM-200 w muzeach, archiwach i bibliotekach
W obiektach przechowujących dokumenty, dzieła sztuki lub inne wartościowe materiały znaczenie ma nie tylko ugaszenie pożaru, ale także ograniczenie szkód podczas samego gaszenia.
Woda może uszkodzić dokumentację, obrazy lub wyposażenie. Proszek z kolei może dostać się w trudno dostępne miejsca i wymagać bardzo pracochłonnego usuwania.
Z tego powodu czyste środki gaśnicze były stosowane w wybranych pomieszczeniach tego typu.
Obecnie przy projektowaniu nowych instalacji trzeba jednak dodatkowo uwzględnić aktualne ograniczenia dotyczące fluorowanych gazów cieplarnianych.
Jak wygląda system gaśniczy FM-200?
FM-200 nie działa samodzielnie. Środek jest częścią kompletnego systemu.
Typowa instalacja może obejmować:
- zbiornik lub zestaw zbiorników ze środkiem,
- zawory uruchamiające,
- instalację rurową,
- dysze wyładowcze,
- system wykrywania pożaru,
- centralę sterującą gaszeniem,
- sygnalizację optyczną i akustyczną,
- ręczne uruchomienie systemu,
- funkcję wstrzymania procesu, jeżeli przewidziano ją w projekcie,
- kontrolę stanu zbiorników,
- rozwiązania związane z odciążeniem pomieszczenia.
W praktyce projekt systemu musi uwzględnić konkretną kubaturę i charakter chronionego obiektu.
Jak przechowywany jest FM-200 w zbiorniku?
Środek jest magazynowany w odpowiednim zbiorniku w postaci ciekłej. W systemach gaśniczych może być dodatkowo nadciśniany azotem, co umożliwia szybkie przetłoczenie środka przez rurociągi i dysze po uruchomieniu instalacji.
Podczas wyładowania FM-200 przechodzi do fazy gazowej i zostaje rozprowadzony w chronionej przestrzeni.
Dlatego serwis takiego systemu wymaga zupełnie innego wyposażenia niż obsługa standardowej gaśnicy proszkowej.
Jak szybko działa FM-200?
Jedną z zalet systemów FM-200 jest możliwość bardzo szybkiego wprowadzenia projektowej ilości środka do chronionego pomieszczenia. Producent środka wskazuje, że system może osiągać poziom gaśniczy w czasie około 10 sekund lub krótszym w odpowiednio zaprojektowanych zastosowaniach.
Szybkie wyładowanie ma znaczenie nie tylko dla ograniczenia rozwoju pożaru. Przy kontakcie fluorowanego środka z bardzo wysoką temperaturą mogą powstawać produkty rozkładu. Im wcześniej zostanie opanowany ogień, tym mniejsze jest ryzyko długotrwałego oddziaływania środka na wysoką temperaturę.
Czy po wyładowaniu FM-200 trzeba sprzątać pomieszczenie?
Sam środek po prawidłowym wyładowaniu nie pozostawia osadu podobnego do proszku gaśniczego.
Nie oznacza to jednak, że po pożarze pomieszczenie można natychmiast przywrócić do pracy. Konieczne mogą być:
- wentylacja pomieszczenia,
- kontrola atmosfery,
- ocena uszkodzeń pożarowych,
- usunięcie dymu i produktów spalania,
- kontrola systemu gaśniczego,
- ponowne napełnienie zbiorników przed przywróceniem ochrony.
Czy FM-200 jest bezpieczny dla ludzi?
HFC-227ea był stosowany w odpowiednio zaprojektowanych systemach przeznaczonych również do pomieszczeń normalnie zajmowanych przez ludzi. Nie należy jednak interpretować tego jako zgody na nieograniczoną ekspozycję.
Bezpieczeństwo zależy między innymi od:
- projektowego stężenia środka,
- czasu ekspozycji,
- sposobu alarmowania,
- możliwości ewakuacji,
- rodzaju chronionego zagrożenia,
- zgodności instalacji z odpowiednimi normami.
Po sygnale uruchomienia systemu personel powinien postępować zgodnie z procedurą bezpieczeństwa dla danego obiektu.
Dlaczego przed wyładowaniem stosuje się alarm?
Systemy gaszenia gazowego mogą posiadać sekwencję ostrzegawczą przed automatycznym wyładowaniem. Ma ona umożliwić osobom znajdującym się w pomieszczeniu opuszczenie chronionej strefy.
W zależności od projektu stosowane mogą być sygnalizatory dźwiękowe, optyczne oraz odpowiednie komunikaty i opóźnienia.
Nie należy wyłączać tych elementów tylko dlatego, że środek jest określany jako dopuszczony do określonych zastosowań w przestrzeniach zajmowanych przez ludzi.
Co dzieje się z FM-200 przy kontakcie z ogniem?
Przy bardzo wysokiej temperaturze HFC-227ea może ulegać rozkładowi termicznemu. Mogą wtedy powstawać niebezpieczne produkty rozkładu, w tym związki zawierające fluor.
To jeden z powodów, dla których gazowe systemy gaśnicze projektuje się tak, aby zadziałały szybko.
Po rzeczywistym wyładowaniu podczas pożaru do pomieszczenia nie należy wchodzić bez uwzględnienia procedur przewidzianych dla konkretnego obiektu i zagrożenia.
Czy FM-200 jest szkodliwy dla warstwy ozonowej?
HFC-227ea ma potencjał niszczenia warstwy ozonowej równy zero. Była to jedna z przyczyn rozwoju HFC jako zamienników starszych środków halonowych.
Brak wpływu na warstwę ozonową nie oznacza jednak braku wpływu środowiskowego.
FM-200 a efekt cieplarniany
Najważniejszym problemem środowiskowym HFC-227ea jest wysoki współczynnik globalnego ocieplenia.
Zgodnie z obowiązującym w Unii Europejskiej rozporządzeniem dotyczącym fluorowanych gazów cieplarnianych HFC-227ea posiada GWP wynoszący 3220.
Oznacza to, że emisja tego środka jest traktowana jako znacząca z punktu widzenia wpływu na klimat.
Dlatego podczas serwisu szczególnie ważne jest zapobieganie wyciekom oraz odzysk środka zamiast jego niekontrolowanego uwalniania.
Czy FM-200 jest F-gazem?
Tak. HFC-227ea znajduje się w załączniku I do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/573 w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych.
Oznacza to, że systemy wykorzystujące FM-200 podlegają określonym wymaganiom dotyczącym między innymi zapobiegania emisjom, kontroli szczelności, odzysku, certyfikacji oraz oznakowania.
FM-200 a przepisy w 2026 roku
To szczególnie ważne dla firm projektujących nowe systemy oraz serwisów obsługujących istniejące instalacje.
Od 1 stycznia 2025 roku unijne przepisy wprowadzają zakaz wprowadzania do obrotu urządzeń ochrony przeciwpożarowej zawierających inne fluorowane gazy cieplarniane wymienione w załączniku I lub których działanie jest od nich zależne, z wyjątkiem przypadków, gdy zastosowanie takiego rozwiązania jest wymagane w celu spełnienia wymogów bezpieczeństwa w miejscu eksploatacji.
HFC-227ea znajduje się w załączniku I. Oznacza to, że w 2026 roku FM-200 nie powinien być traktowany jako automatyczny, domyślny wybór dla każdego nowego systemu gaszenia w Unii Europejskiej.
Przy nowej inwestycji trzeba przeanalizować zarówno techniczne możliwości alternatyw, jak i aktualne wymagania prawne dotyczące konkretnego zastosowania.
Czy istniejące systemy FM-200 trzeba natychmiast wymienić?
Zakaz dotyczący wprowadzania do obrotu nowych urządzeń nie oznacza automatycznie, że wszystkie wcześniej zainstalowane systemy FM-200 z dnia na dzień stają się nielegalne i muszą zostać zdemontowane.
Istniejące systemy nadal wymagają prawidłowej eksploatacji, konserwacji i kontroli zgodnie z przepisami dotyczącymi F-gazów oraz dokumentacją instalacji.
Przed planowaną modernizacją, napełnieniem lub znaczną przebudową warto jednak sprawdzić aktualne wymagania prawne dla konkretnego przypadku.
Kontrola szczelności systemu FM-200
Rozporządzenie (UE) 2024/573 uzależnia obowiązek i częstotliwość kontroli szczelności między innymi od ilości fluorowanego gazu wyrażonej w tonach ekwiwalentu CO2.
Dla gazów wymienionych w załączniku I podstawowy próg kontroli wynosi 5 ton ekwiwalentu CO2, z określonymi wyjątkami dla odpowiednio oznakowanych urządzeń hermetycznie zamkniętych.
Ze względu na GWP HFC-227ea wynoszący 3220 próg 5 ton ekwiwalentu CO2 odpowiada około 1,55 kg tego środka.
W praktyce wiele stacjonarnych systemów gaśniczych posiada znacznie większe napełnienie, dlatego wymagania dotyczące kontroli szczelności są dla tego typu instalacji szczególnie istotne.
Jak często sprawdza się szczelność?
Częstotliwość zależy od ilości gazu wyrażonej jako ekwiwalent CO2 oraz od tego, czy instalacja posiada odpowiedni system wykrywania wycieków.
Przepisy przewidują różne przedziały dla urządzeń zawierających:
- poniżej 50 ton ekwiwalentu CO2,
- od 50 do poniżej 500 ton ekwiwalentu CO2,
- co najmniej 500 ton ekwiwalentu CO2.
W przypadku urządzeń ochrony przeciwpożarowej obowiązek może być realizowany w ramach istniejącego systemu kontroli spełniającego odpowiednie wymagania ISO 14520 lub EN 15004, przy zachowaniu wymaganej częstotliwości.
Dlaczego nawet mała ilość FM-200 ma wysoki ekwiwalent CO2?
Powodem jest wysoki GWP. Przy wartości 3220 jeden kilogram HFC-227ea odpowiada 3,22 tony ekwiwalentu CO2.
Przykładowo:
- 1 kg HFC-227ea = około 3,22 t CO2e,
- 5 kg HFC-227ea = około 16,1 t CO2e,
- 10 kg HFC-227ea = około 32,2 t CO2e,
- 50 kg HFC-227ea = około 161 t CO2e.
Dlatego nawet stosunkowo niewielki system może szybko przekroczyć progi mające znaczenie dla obowiązków F-gazowych.
Czy FM-200 można wypuszczać do atmosfery podczas serwisu?
Nie powinno się traktować opróżnienia instalacji jako zwykłego „spuszczenia gazu”. Przepisy dotyczące F-gazów wymagają zapobiegania emisjom oraz odzysku środka z odpowiednich urządzeń.
Przy serwisowaniu, likwidacji albo wymianie elementów gaz powinien być odzyskiwany przy użyciu urządzeń przeznaczonych do tego procesu.
Odzyskany materiał może następnie, zależnie od jego stanu i obowiązujących wymagań, zostać skierowany do recyklingu, regeneracji lub zniszczenia.
Dlaczego odzysk FM-200 jest ważny również ekonomicznie?
Utrata środka to nie tylko emisja gazu cieplarnianego. To również utrata materiału posiadającego znaczną wartość.
W dużym systemie masa HFC-227ea może być liczona w dziesiątkach lub większej liczbie kilogramów. Przypadkowe uwolnienie podczas remontu może więc znacząco zwiększyć koszt całej usługi.
Profesjonalne wyposażenie do transferu i odzysku pomaga ograniczyć takie straty.
Kto może serwisować system FM-200?
W Polsce obsługa systemów ochrony przeciwpożarowej zawierających fluorowane gazy cieplarniane jest objęta wymaganiami dotyczącymi certyfikacji F-gazowej.
W zależności od wykonywanej czynności wymagania obejmują między innymi odpowiednio certyfikowany personel wykonujący instalowanie, naprawę, konserwację, serwisowanie, likwidację, kontrolę szczelności lub odzysk.
Przedsiębiorstwa wykonujące odpowiednie czynności przy stacjonarnych systemach ochrony przeciwpożarowej również podlegają wymaganiom certyfikacyjnym.
Nie wystarczy więc samo posiadanie pompy i zbiornika do transferu środka.
Certyfikat personelu a certyfikat przedsiębiorcy
To dwa odrębne zagadnienia.
Certyfikat personelu dotyczy osoby wykonującej określone czynności techniczne. Certyfikat przedsiębiorcy odnosi się natomiast do firmy prowadzącej określony zakres działalności przy stacjonarnych systemach zawierających F-gazy.
Firma serwisowa powinna więc przed przyjęciem zlecenia sprawdzić zarówno zakres własnego certyfikatu, jak i kwalifikacje osób, które rzeczywiście wykonają pracę.
Jak napełnia się zbiornik FM-200?
Napełnianie systemowego zbiornika HFC-227ea jest procesem wymagającym specjalistycznego wyposażenia.
Podstawą jest kontrola ilości środka. Ilość FM-200 w zbiorniku jest dobierana do konkretnego projektu systemu, dlatego podczas napełniania stosuje się dokładny pomiar masy.
Stanowisko może wykorzystywać urządzenie do transferu HFC-227ea pomiędzy zbiornikiem źródłowym i zbiornikiem instalacji.
Po wprowadzeniu odpowiedniej ilości środka mogą być wykonywane dalsze czynności, w tym nadciśnienie właściwym gazem, jeśli przewiduje to konstrukcja danego systemu.
Dlaczego napełnianie według masy jest ważne?
System został obliczony dla określonej ilości środka. Zbyt małe napełnienie może oznaczać, że po wyładowaniu nie zostanie osiągnięte projektowe stężenie.
Zbyt duża ilość również nie jest prawidłowym rozwiązaniem. Zmienia parametry systemu i warunki pracy zbiornika.
Dlatego podczas obsługi HFC-227ea konieczne są odpowiednio dobrane urządzenia pomiarowe oraz procedury wynikające z dokumentacji systemu.
Maszyna do napełniania FM-200 – do czego służy?
Specjalistyczna maszyna umożliwia kontrolowany transfer środka pomiędzy pojemnikami lub zbiornikami systemu. W zależności od konstrukcji może być wykorzystywana przy napełnianiu, opróżnianiu i odzysku HFC-227ea.
Przy wyborze urządzenia należy zwrócić uwagę na:
- zgodność z HFC-227ea,
- wydajność transferu,
- zakres obsługiwanych zbiorników,
- kompatybilność przewodów i uszczelek,
- sposób kontroli masy,
- możliwość ograniczenia strat środka,
- bezpieczeństwo pracy,
- dokumentację urządzenia,
- dostępność części i serwisu.
Dlaczego zwykła pompa nie wystarczy?
HFC-227ea ma określone właściwości fizyczne i wymaga urządzenia dostosowanego do jego transferu. Przewody, uszczelnienia, zawory i sama pompa muszą być kompatybilne ze stosowanym medium i parametrami procesu.
Przypadkowa pompa przeznaczona do innych cieczy lub gazów nie powinna być wykorzystywana tylko dlatego, że posiada pasujące mechanicznie przyłącza.
Szczelność pomieszczenia ma znaczenie dla skuteczności systemu
System gaszenia objętościowego musi osiągnąć oraz utrzymać odpowiednie stężenie środka przez czas wymagany dla danego zagrożenia.
Jeżeli pomieszczenie posiada duże, niekontrolowane nieszczelności, część gazu może zbyt szybko uciekać.
Dlatego podczas projektowania i odbioru instalacji analizuje się nie tylko sam system rurowy, ale również właściwości chronionej przestrzeni.
Co z klimatyzacją i wentylacją podczas wyładowania?
Instalacje wentylacyjne mogą wpływać na utrzymywanie wymaganego stężenia środka. Z tego powodu sposób sterowania wentylacją, klapami i innymi instalacjami budynku powinien być częścią projektu systemu gaszenia.
Nie można zakładać, że samo otwarcie zaworu zbiornika zapewni właściwą ochronę niezależnie od pozostałych instalacji.
Dlaczego pomieszczenie może potrzebować odciążenia?
Szybkie wprowadzenie dużej ilości środka do zamkniętego pomieszczenia może powodować zmianę ciśnienia wewnątrz przestrzeni.
Projektant powinien ocenić wpływ wyładowania na drzwi, przegrody i inne elementy budowlane.
W odpowiednich zastosowaniach wykorzystuje się rozwiązania pozwalające kontrolować różnicę ciśnień podczas zadziałania systemu.
FM-200 a instalacja tryskaczowa
Oba rozwiązania pełnią funkcję przeciwpożarową, ale działają zupełnie inaczej.
Instalacja tryskaczowa wykorzystuje wodę i reaguje lokalnie w miejscach, gdzie temperatura powoduje uruchomienie odpowiednich tryskaczy.
System FM-200 może w krótkim czasie objąć środkiem całą chronioną kubaturę.
Wybór pomiędzy tymi technologiami nie powinien opierać się wyłącznie na obawie przed wodą. W wielu obiektach systemy mogą pełnić różne funkcje, a wymagania dotyczące ochrony budynku wynikają z szerszej analizy bezpieczeństwa pożarowego.
FM-200 a CO2
Oba środki mogą być wykorzystywane w systemach gazowych, ale różnią się istotnie pod względem właściwości i bezpieczeństwa.
CO2 gasi między innymi poprzez obniżanie stężenia tlenu do poziomu, który może być niebezpieczny dla ludzi. Z tego powodu systemy całkowitego zalania CO2 wymagają szczególnie restrykcyjnego podejścia do ochrony personelu.
FM-200 działa według innego mechanizmu i był stosowany również w odpowiednio zaprojektowanych przestrzeniach normalnie zajmowanych przez ludzi.
Nie oznacza to jednak, że oba środki są wymienne bez przebudowy i ponownego obliczenia systemu.
FM-200 a gazy obojętne
Systemy gazów obojętnych wykorzystują na przykład odpowiednio dobrane mieszaniny azotu, argonu lub innych gazów.
Ich podstawowym mechanizmem działania jest kontrolowane obniżenie stężenia tlenu w chronionym pomieszczeniu.
Gazy obojętne mają bardzo niski wpływ klimatyczny, ale system może wymagać większej liczby zbiorników i innej instalacji rurowej.
Przy modernizacji obiektu nie można więc porównywać rozwiązań wyłącznie na podstawie ceny kilograma środka.
Czy FM-200 ma przyszłość w nowych instalacjach?
W Unii Europejskiej sytuacja zmieniła się znacząco wraz z wejściem w życie nowych przepisów dotyczących F-gazów.
Ze względu na zakaz dotyczący wprowadzania do obrotu nowych urządzeń ochrony przeciwpożarowej wykorzystujących fluorowane gazy z załącznika I, z określonym wyjątkiem dotyczącym wymogów bezpieczeństwa, HFC-227ea nie jest obecnie rozwiązaniem, które można bez dalszej analizy wybierać do każdego nowego projektu.
Jednocześnie na rynku pozostaje wiele istniejących instalacji FM-200, które nadal wymagają kontroli, konserwacji, odzysku środka i specjalistycznego wyposażenia serwisowego.
Czym można zastąpić FM-200?
Nie istnieje jeden zamiennik odpowiedni dla każdego obiektu. Wybór zależy od rodzaju chronionego zagrożenia, kubatury, obecności ludzi, dostępnego miejsca na zbiorniki oraz wymagań dotyczących ciągłości pracy.
Analizowane mogą być między innymi:
- systemy wykorzystujące gazy obojętne,
- systemy mgły wodnej,
- inne dopuszczone środki czyste,
- systemy CO2 w zastosowaniach, dla których są odpowiednie,
- rozwiązania lokalnego gaszenia dopasowane do chronionego urządzenia.
Przy wyborze szczególnie ważne jest sprawdzenie aktualnego statusu prawnego danego środka. Technologia określana kilka lat temu jako rozwiązanie przyszłościowe nie musi mieć takiego samego statusu w 2026 roku.
Czy istniejący system FM-200 warto modernizować?
Decyzja powinna uwzględniać wiek systemu, stan zbiorników, dostępność środka, szczelność instalacji, koszt dalszej obsługi oraz planowany okres użytkowania chronionego obiektu.
Nie każda instalacja wymaga natychmiastowej wymiany. Z drugiej strony przy dużym remoncie budynku może być dobry moment na porównanie kosztów dalszej eksploatacji HFC-227ea z alternatywnymi rozwiązaniami.
Na co zwrócić uwagę podczas przeglądu systemu FM-200?
Dokładny zakres zależy od instalacji, ale kontrola może obejmować między innymi:
- stan i identyfikację zbiorników,
- ilość środka,
- ciśnienie zbiorników,
- szczelność systemu,
- stan zaworów,
- rurociągi,
- dysze,
- system wykrywania pożaru,
- centralę sterującą,
- sygnalizację,
- ręczne elementy sterujące,
- układy monitorowania,
- współpracę z wentylacją i innymi instalacjami,
- dokumentację wykonywanych czynności.
Co zrobić po wyładowaniu systemu?
Po uruchomieniu systemu nie wystarczy ponownie napełnić zbiornika.
Najpierw trzeba ustalić przyczynę zadziałania, sprawdzić stan chronionego obiektu i całej instalacji oraz zweryfikować, czy żaden element nie został uszkodzony.
Następnie zbiorniki są przygotowywane do ponownego napełnienia zgodnie z dokumentacją systemu. Konieczna jest również kontrola mechanizmu uruchamiającego, zaworów, przewodów i pozostałych elementów, które brały udział w wyładowaniu.
Dlaczego dokumentacja systemu jest tak ważna?
Ilość FM-200 nie powinna być ustalana na podstawie wielkości poprzedniego napełnienia odczytanej wyłącznie z pamięci serwisanta.
Projekt powinien określać między innymi parametry chronionego pomieszczenia, wymaganą ilość środka, konfigurację zbiorników, rurociągi oraz dysze.
Zmiana kubatury pomieszczenia, dobudowanie ściany, wykonanie dużych nowych otworów albo modyfikacja wentylacji może wpływać na warunki, dla których system został pierwotnie zaprojektowany.
Najczęstsze błędy przy systemach FM-200
Do problemów prowadzi często traktowanie instalacji gazowej jak prostego zestawu składającego się z butli i kilku dysz.
Najczęstsze błędy obejmują:
- brak aktualnej dokumentacji systemu,
- ignorowanie zmian kubatury pomieszczenia,
- brak kontroli szczelności,
- niekontrolowane uwalnianie środka podczas serwisu,
- brak właściwych certyfikatów F-gazowych,
- napełnianie bez dokładnej kontroli masy,
- stosowanie przypadkowych przewodów i urządzeń do transferu,
- brak kontroli systemu wykrywania pożaru,
- blokowanie elementów alarmowania,
- nieuwzględnianie wpływu wentylacji,
- wybór FM-200 do nowej instalacji bez sprawdzenia aktualnych ograniczeń prawnych.
Najczęściej zadawane pytania
Co to jest FM-200?
FM-200 jest nazwą handlową środka gaśniczego HFC-227ea, czyli 1,1,1,2,3,3,3-heptafluoropropanu. Jest stosowany w gazowych systemach ochrony przeciwpożarowej, szczególnie tam, gdzie ważne jest szybkie gaszenie bez pozostawiania osadu na chronionym wyposażeniu.
Czy FM-200 i HFC-227ea to to samo?
HFC-227ea jest nazwą substancji chemicznej, natomiast FM-200 jest nazwą handlową. W praktyce branżowej określenia bywają używane zamiennie, ale technicznie FM-200 odnosi się do konkretnego produktu opartego na HFC-227ea.
Gdzie stosuje się FM-200?
Środek był szeroko stosowany między innymi w serwerowniach, centrach danych, telekomunikacji, sterowniach, pomieszczeniach elektrycznych, archiwach, muzeach i wybranych obiektach infrastruktury krytycznej.
Czy FM-200 pozostawia osad?
Nie pozostawia warstwy proszku ani cieczy podobnej do tradycyjnych środków gaśniczych. Jest to jedna z głównych przyczyn jego zastosowania przy elektronice i wartościowym wyposażeniu.
Czy FM-200 przewodzi prąd?
HFC-227ea jest środkiem elektrycznie nieprzewodzącym w zastosowaniach systemów gaśniczych, dzięki czemu może być stosowany do ochrony odpowiednio zaprojektowanych pomieszczeń zawierających urządzenia elektryczne i elektroniczne.
Czy FM-200 jest bezpieczny dla ludzi?
Systemy HFC-227ea mogą być projektowane dla określonych przestrzeni zajmowanych przez ludzi, ale konieczne jest zachowanie wymaganych stężeń, procedur alarmowania i ewakuacji. Nie należy traktować środka jako obojętnego przy dowolnym stężeniu i czasie ekspozycji.
Czy FM-200 jest F-gazem?
Tak. HFC-227ea jest fluorowanym gazem cieplarnianym wymienionym w załączniku I do rozporządzenia (UE) 2024/573. Jego GWP wynosi 3220.
Czy w 2026 roku można instalować nowe systemy FM-200?
Od 1 stycznia 2025 roku obowiązuje w Unii Europejskiej zakaz wprowadzania do obrotu urządzeń ochrony przeciwpożarowej zawierających inne fluorowane gazy cieplarniane wymienione w załączniku I lub zależnych od takich gazów, z wyjątkiem sytuacji, gdy są one wymagane do spełnienia wymogów bezpieczeństwa w miejscu eksploatacji. Każdy nowy projekt powinien więc zostać oceniony pod kątem aktualnych przepisów.
Czy istniejący system FM-200 trzeba zdemontować?
Sam zakaz dotyczący wprowadzania nowych urządzeń do obrotu nie oznacza automatycznego obowiązku natychmiastowego demontażu wszystkich istniejących instalacji. Systemy pozostające w eksploatacji podlegają jednak wymaganiom dotyczącym F-gazów, kontroli, serwisowania i odzysku.
Kto może serwisować system FM-200?
Prace przy systemach ochrony przeciwpożarowej zawierających HFC-227ea podlegają wymaganiom dotyczącym certyfikacji F-gazowej. Firma i personel powinny posiadać uprawnienia odpowiednie do rzeczywiście wykonywanego zakresu czynności.
Czy FM-200 można odzyskać?
Tak. Podczas serwisu i likwidacji instalacji fluorowany gaz powinien być odzyskiwany przy użyciu odpowiedniego wyposażenia zamiast uwalniany do atmosfery. Dalsze postępowanie zależy od stanu środka i obowiązujących procedur dotyczących recyklingu, regeneracji lub zniszczenia.
Jak napełnia się zbiornik FM-200?
HFC-227ea jest transferowany do odpowiedniego zbiornika przy użyciu specjalistycznego urządzenia, a ilość środka kontroluje się według masy i dokumentacji konkretnego systemu. Proces powinien wykonywać odpowiednio przygotowany personel.
Wyposaż serwis do obsługi i transferu HFC-227ea
Obsługujesz istniejące systemy wykorzystujące FM-200 i potrzebujesz wyposażenia do kontrolowanego transferu lub napełniania środka? Skontaktuj się z Gaśniczka, aby dobrać urządzenie do pracy z HFC-227ea do parametrów zbiorników, planowanej wydajności oraz organizacji stanowiska serwisowego.
